رساله‌ی توضیح المسائل منهاج فردوسیان (موافق با احتیاط)
67 بازدید
نقش: نویسنده
سال نشر: 1393
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
مقدمه: غرض از نگارش این اثر، بی‌نیاز کردن منهاجی گرم‌رو از مراجعه به فقیه خاص و رها شدن از دغدغه‌ی یافتنِ مجتهد اعلم است. کسی که علاوه بر منهاج فردوسیان، به این احتیاطات عمل نماید، نیاز به تقلید نخواهد داشت و به اصطلاح فقهی، «محتاط» خواهد بود. گر چه مشهور این است که احتیاط، همیشه سخت و زمان‌بر است، ولی یافتن اعلم نیز همیشه پرابهام و بر طبق گمان و تخمین است. پس می‌ارزد که منهاجی به جای گشتن به دنبال اعلم، بار تکلیف را خود بر شانه‌ی همت گیرد و چنان عمل کند که قطع و یقین به انجام فرمان مولا برایش حاصل شود. آنچه در این رساله اتفاق افتاده، استجماع احتیاطات فقهای بزرگوار شیعه ـ تا حد امکان ـ در فتاواست، با سه ملاحظه: ملاحظه‌ی اول: از کلماتی همچون «احتیاط واجب»، «احتیاط مستحب»، «الاحوط»، «الاقوی»، «الاشهر» و«الاظهر» در آن استفاده نشد. ملاحظه‌ی دوم: احتیاطات در حکم الهی منظور نشد بلکه به عمل مکلف تعلق گرفت تا شبهه‌ی تشریع پیش نیاید. ملاحظه‌ی سوم: بدون ذکر نام مرجع تقلید مشخص و فقط مستند به احتیاطات جمهور فقهای عظام شد، به نحوی که فتوای تمام آنان در عمل، مراعات شده باشد. فرق این رساله با رساله‌ی مراجع معظم تقلید در این است که آن رساله‌ها، محتوی بخش مشترک عمده‌ای با سایر رساله‌هاست به علاوه‌ی فتوای مجتهد خاص؛ ولی این رساله، برگرفته‌ای از احتیاطات فقهای عظام در هر مسأله است. پس هر رساله، فقط احتیاطات صاحب آن رساله را در بر دارد ولی این رساله، حاوی احتیاطات جمع کثیری از برجسته‌ترین و خوش‌نام‌ترین مراجع شیعه در قرون اخیر است. لهذا کسی که به این احتیاطات عمل کند، به طور قطع، به نظر تمام مراجع برجسته‌ی شیعه در زمان غیبت عمل کرده و حد اکثرِ احتیاط را به خرج داده و حد اکثر موافقت با رضای خدای تبارک و تعالی را کسب کرده است. همچنین فرق این رساله با رساله‌هایی که با عنوان «رساله‌ی چند مرجع» در سال‌های اخیر فراهم شده این است که: ۱. آن رساله‌ها، جمع‌آوری تفاوت فتاوا با محور قرار دادن یک رساله به عنوان متن است و کار علمی خاصی در آن اتفاق نیافتاده است؛ ولی در این رساله، تمام فتاوا به قالب احتیاط در عمل آمده و بازنویسی شده است. ۲. آن رساله‌ها، فقط برای دسترسی آسان به چند فتوا ترتیب یافته و غرض نوشتن رساله برای افراد محتاط در آن نبوده و چنین مقصودی را برآورده نمی‌کند؛ بلکه مجموعه‌ای از احتیاطها و تعابیر متفرقه و متشتته در پاورقی، به همراه ده‌ها عدد در متن است. اینگونه رساله‌ها گرچه دسترسی به فتاوا را برای محققین آسان می‌سازد ولی برای مطالعه‌ی عوام، کار را از رساله‌های تک‌مرجع، سخت‌تر کرده و دردسر زیادی برای رسیدن به حکم مرجع مورد نظر، ایجاد می‌کند. قسمتی از آنچه در این رساله آمده، به صورت «قاعده»‌ در قواعد نظری و «قانون» در قوانین عملی آمده است ولی از آنجا که شماره‌ی مسأله‌ها مطابق با شماره‌ی مسأله‌ی رساله‌های توضیح المسائل است و نمی‌شد پاره‌ای از مسأله‌ها را حذف نمود، آن دیدگاه‌ها یا احکام عملی تکراری آورده شد ولی در جای‌جای مناسب، بودنش در قواعد یا قوانین، گوشزد گردید. با اندک تأملی می‌توان تصدیق کرد و بر خبرگان فن، پوشیده نیست که تا کنون، هر چه رساله‌ی عملیه و توضیح المسائل نوشته شده، برای «مقلد» بوده، ولی رساله‌ای برای «محتاط» نوشته نشده است. شاید علتش کم بودنِ علاقه‌مندان به احتیاط باشد. ولی با ارائه‌ی این رساله، دو رسم دیرینه شکسته شد؛ یکی این که هر رساله منسوب به یک مرجع خاص بود یا در «رساله‌ی چند مرجع» مربوط به چند مرجع مشخص بود که نامشان در اول و پاورقی‌ها، بارها تکرار می‌شد ولی این رساله، به جمهور فقهای عظام و مراجع معظم تقلید، منسوب است. و دوم این که رساله‌های توضیح المسائل برای «مقلد» نوشته می‌شد ولی این رساله برای «محتاط» نوشته شده است. لازم به ذکر است که برای گردآوری چنین رساله‌ای نیاز به داشتن ملکه‌ی قدسیه‌ی اجتهاد نیست بلکه آشنایی با حدود، شرایط و انواع احتیاطِ متناسب با هر مقام، کفایت می‌کند و البته توفیقی از پروردگار متعال که همتی بدرقه‌ی راه کند، بر همه‌ی لوازم، مقدم است. حال اگر پرسیده شود: برای «مقلد»، پرداخت خمس به مرجع تقلیدش، مرسوم است ولی «محتاط» ـ که مرجع مشخصی ندارد ـ چه باید کند؟ می‌گوییم: ... (بقیه را در اصل کتاب ببینید)